Умартасылыҡ серҙәре/3-сө дәрес — версиялар араһындағы айырма

Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
Нет описания правки
Нет описания правки
 
— рамдар аҫтындағы бушлыҡ (рамдың аҫҡы планкаһынан умартаның төбөнә тиклем) — 20 мм.
Яһағанда мотлаҡ рәүештә ошо параметрҙарҙы иҫәпкә алырға кәрәк. Әгәр ҙә был үлсәмдәрҙе һаҡламаһаң, бал ҡорттарына үтеп йөрөү өсөн ҡыҫынҡы буласаҡ, әҙурайтыбыраҡә ҙурайтыбыраҡ ебәрһәң, ҡорттар буш урында кәрәҙ төҙөй, балауыҙ оролары — «телсәләр» һаласаҡтар. Хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: бал ҡорттары бушлыҡты яратмай, бының менән килешә алмай.
 
Умарталарҙы, рамдарҙы башлыса ылыҫлы, йомшаҡ япраҡлы ағастарҙан: ыҫмалаһыҙ ҡарағайҙан, шыршынан, йүкәнән, тирәктән, күк тирәктән һәм уҫаҡтан эшләйҙәр. Шулай уҡ һирәк осраҡта ҡыҙыл талдан, өйәңкенән һәм ҡараманан яһайҙар. Умарта эшләйбеҙ тип, ундай ағастарҙы һыу, йылға буйҙарынан йыҡмағыҙ. Ағастың еүешлеге 15 проценттан артырға тейеш түгел. Ул беренсе һәм икенсе сортлы булһын, ә рамдар өсөн 3 — 5-се сортлыһын да файҙаланырға мөмкин. Ҡаты ағастар (ҡайын кеүек) эшкә яраҡлы түгел, улар ауыр була һәм йылылыҡты насар һаҡлай. Ағас сирһеҙ, тура ҡатламлы, бөжәк йырғысламаған булырға тейеш, серегән, ярылған урындары булмаһын.
 
Тағы ла бер-ике кәңәш. Умарта яһау өсөн үтә йәш ағасты киҫмәҫкә кәрәк. Беренсенән, тәбиғәтте, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатынан сығып, икенсенән, ҡорт айырған осорҙа умарталыҡты ташлап осоп киткән бер күс тә, шулай уҡ ҡырағай ҡорттар ҙа, йәш ағасҡа барып ҡунмай бит, ә ҡартырағының ҡыуышына һырый.
йырғысламаған булырға тейеш, серегән, ярылған урындары булмаһын.
 
Умарта эшләгәс, уны оҙаҡ йылдар ҡулланыу, бал ҡорттары үҙ умартаһын тиҙерәк тапһын өсөн, тәүҙә әлиф, шунан умартаның тышҡы яҡтарын аҡ, зәңгәр, күк, һары, йәшел төҫтәргә буярға кәрәк (ҡорттар ошо төҫтәрҙе яҡшы күрә һәм айыра). Май буяуын ҡулланыу һәйбәт. Эмаль буяу тиҙ ҡубыусан була.
Тағы ла бер-ике кәңәш. Умарта яһау өсөн үтә йәш ағасты киҫмәҫкә кәрәк. Беренсенән, тәбиғәтте, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатынан сығып, икенсенән, ҡорт айырған осорҙа умарталыҡты ташлап осоп киткән бер күс тә, шулай уҡ ҡырағай ҡорттар ҙа йәш ағасҡа барып ҡунмай бит, ә ҡартырағының ҡыуышына һырый.
 
Умарта эшләгәс, уны оҙаҡ йылдар ҡулланыу, бал ҡорттары үҙ умартаһын тиҙерәк тапһын өсөн тәүҙә әлиф, шунан умартаның тышҡы яҡтарын аҡ, зәңгәр, күк, һары, йәшел төҫтәргә буярға кәрәк (ҡорттар ошо төҫтәрҙе яҡшы күрә һәм айыра). Май буяуын ҡулланыу һәйбәт. Эмаль буяу тиҙ ҡубыусан була.
 
== Төп өлөштәре ==
Шуның өсөн һеҙ, ҡортсолоҡ менән шөғөлләнер булғас, үҙегеҙ эшләп ҡарағыҙ.
 
Умартанан тыш тағы ла ошондай ҡоралдар кәрәк буласаҡ: күрек йәки төтәткес, битлек йәки күҙлек, умарталыҡ бысағы, аҡ халат — уны күс һәм оя ҡарағанда, умарта янында эшләгәндә кейәләр. Бал ҡорто ғаиләләрен ҡарағанда айырым рамдарҙы, баллы кәрәҙҙе ҡулда тотоп йөрөмәҫ өсөн, айырым, бер нисә рам һыйырлыҡ күсереп йөрөтә торған йәшник йә ҡап (пакет) кәрәк.
 
Ҡорт айырған осорҙа умартасының моҙғаһы булыуы шарт. Уның атамалары төрлөсә: ҡайһы бер райондарҙа, ауылдарҙа тубал тиҙәр, ҡайһылары тәгәс йә ҡаяҙ тип йөрөтә. Нисек кенә әйтмәһендәр, уның маҡсаты — берәй урынға ҡунған, һырыған күсте йыйып алыу өсөн яһалған һауыт, ә йыйыр өсөн ҙур ағас ҡалаҡ кәрәк. Моҙғаны завод эшләп сығара. Айырым умартасылар ҙур күстәр өсөн оло моҙға яһай, сөнки бәләкәйенә ҙур күс ябылһа, уның эсендә эҫелектән янып үлә.
 
Ҡорттарҙы ҡарағанда ҡаҙ, бигерәк тә өйрәк ҡанаты булһа яҡшы. Уның менән рамдағы, кәрәҙҙәге ҡорттарҙы һыпырып төшөрөргә уңайлы.
Ә бал алыу осоро еткәндә, бал ҡыуҙырғыс, ҡыуҙырыр алдынан кәрәҙҙе аса торған бысаҡ(стамеска) кәрәк. Был осраҡта өйҙәге кухняаш-һыу бысағы бармай.
Ҡыш осоронда умартаға сысҡан инмәһен өсөн, кейәһенә (умарта ауыҙына) алюмин кейә япҡыс ҡуялар.
Умартағыҙ булып, ояға ҡуйырға рамдарығыҙ булмаҫҡа мөмкин. Уны үҙегеҙ эшләп ҡарағыҙ.